Ia kan katea au maroro aei ni kareke iango ao ni kakuakua aron te b'ai ae e na riki n te aonnaba are ti na bon rotaki naba iai ngkana arona b'a e koro nanon te iango iroun USA ma Israel n buakana Iran ibukin ribakin ana nuclear programme. N articles tabeua ao e taekinaki b'a ea tauraoi Isreal ni buakana Iran inanon nam'akaina rake aikai (April - June 2012) n aki tataninga ana kariaia ke ana buoka USA.
E taekinaki b'a te b'ai ae e na riki bon biriraken boon te oil n te aonnaba n te birirake ae rangi ni korakora.
I taku b'a ena kona n uringaki iroura te b'ai ae riki n te ririki 2008 ngke e biriraki boon te oil n te aonnaba. Boon te baeki n raiti i Kiribati n te tai anne ekan roko n $50.00 N te tai aei ao boon te oil e na rangi n much higher. Nanona b'a tao ai iraua ngkanne boon ta baeki n raiti,burawa, sugar, etc???
E uara ara tautaeka, tao e bon monitor te situation aei ao n tauraoi n manga subsidized boon te maeu n aron are n 2008?
Tao ia toki moa ikai ma kam'a reitia b'a eti ke e kairua te katautau aei.
E rab'a
Tags:
Permalink Reply by Bwebweraoi Kaaraiti on February 5, 2012 at 11:30pm
Mauri riki ngkami ni kabane
E nang rarabwa te comment anne ao ngai irou e raoiroi riki ae ti maroroakinna n ara tabo aei kee bwa baikara iango ake ana bon tebenako mai iai ,ma ngai irou enang eti am comment anne ma au kantaninga ae eaki nakokoraki bwa ara tautaeka aei ea bon kaman tia ana subsidised iaon aei ma eaoria bwa tia ongongora riki nakon ake imira bwa tera aia iango iai
erabwa riki ao tekeraoi ngkami ni kabane
Permalink Reply by Junnyb on February 5, 2012 at 11:49pm Mauri te tia tabeka te kaoti ao ngkami ni kabane
Eang te bwai ae i kan maroroakinna ma bon tii te kan ota ao te kan titiraki mai ikai "rootakin boon Bukin tera ngkai ena iai te birirake ni boo nte Rice, te Sugar ao te buraawa ngkana Ebirirake boon te OIl ke te Bwaa:"
Eang bon ti te titiraki ni kamatata mai ikai iaan bukina ngkai e bon rangi ni memere otara ao wanawanara n aekan kaoti ma iango ae aekakina aikanne.
Permalink Reply by Kamaua Tirae on February 6, 2012 at 1:30am Mauri Junnyb ao Bwebweraoi
E raba te titirai n kan kaota. I'm not an economist, by the way, so please bear with me on how I will explain it.
Ngkana arona b'a e birirake boon te b'a (oil) as a result of buakanakin Iran n aron ae e katautauaki, nanona ngkanne b'a b'aai n kabane aikeke a imported nako Kiribati ana bon boobuaka. N aron otau ae uarereke ao e kangai b'a boon b'aan (fuel cost) kaibuke aikeke a uotimai ara imports a boobuaka ngaia are ana bae n kakerakei kantokan kaako b'a e aonga n aki ruuti aia operation ke business. Tiaki ti ngaia anne ma angiin mitiin aike a irekereke ma karaoan b'aai aikanne n ikotaki ma karaiaia man aia warehouse nakon te matabaiawa a bon kainanoa naba te fuel(oil) are ea boobuaka ngkanne. N au katautau ao booia (salary/wages) taan m'akurii b'aai aikanne a bon bae n tia n kerake naba, ao keraken booia e bon bae n rin naba ibuakon boon b'aai aikana ti import.
Tiaki ti boon b'aai mai itinaniku ae ti na rootaki iai b'a boon b'ai ikai n aron te ika, te kantoka n te bus, kaibuke, aeroplane, ana bon bane n birirake naba. School fees ana bon bae n birirake naba.
Aron taraana ngai irou b'a ngkana e koaua ae e na buakaka riki te situation nakon are n 2008 ke 2009 are e birirake boon te baeki n raiti iai man $18.00 nakon e kaan $50.00 ao am'arake aikeke tabeua a bane naba n birirake, ena bon rangi n kananokawaki. It will become a NATIONAL CRISIS. ao ena bon riai n tauraoi ara tautaeka n kaitara.
Ngkana eti ke e kairua au analysis ma au kab'arab'ara aei iaona ao kam'a reitia.
E rab'a
Permalink Reply by KatNem on February 6, 2012 at 3:30pm E rangi n rabwa am Post aio Kamaua Tirae, E kakaongora ao e koaua ae kaanga ena riki bwa te tabeaianga naba nakoira ... mwiin te boobuaka imarenaia aaba aikai. Ao tao ana tera ana anga ara tautaeaka ae e kona n tikona iai te kanganga aio imwain te tai anne ?? Iai baika ti kona ni karaoi ke n ibuobuoki iai ma ara tautaeka n te aro bwa enaaki rootaki biriraken boon bwaai n aron ae oti n am post aio?? E rangi ni mataata am post aio irou ao ia bon tia naba n go through rongorongon te kanganga imarenan Iteraera ao Iran ao e koaua bwa aio te bwai ae i-tabeaianga naba iai ...N kaekaan aio irou ao i taku bwa ea riai ni keerake booia taan mwakuri man ana botaki nako te tautaeka ma business ao ake airekereke ma kamwakuraia te boota n aomata bwa i taku bwa aio angan totokoan te kanganga are tina kona n aki rootaki ni keeraken boon bwaai...E bia noora aio te tautaeka ao ngkana iai ana anga riki irarikin aio ao e bia waekoa n ataaki n te aro bwa enaaki karika te mweebuaka nakon te tai anne....E rarabwa riki am kaoti aio Kamaua Tirae ao e koaua, tao ea wene bwa te maroro nakoia raora n ara maneaba aio..Tekeraoi.
Permalink Reply by Bwebweraoi Kaaraiti on February 6, 2012 at 4:17pm E rabwa te kamatata iaon aei riki nakoim te tia post Kamaua Tirae ao tao eti are man birikan boon bwai mai itinaniku ao ena bon rotaki naba ara abara aei bwa are ngaira kain kiritbati kanga tinang irekereke ma tenan importers keee ma e rabwa bwa ia matata ngai mai ikai ,ma au kantaninga bwa e bon bae ni iai aei te anga ni ibuobuoki mai iroun ara Tautaeka ,ao ekoaua man keraken boon cargoes ao are e taekinna naba temanna raora bwa ena riai naba ni kerake booia tan mwakuri n te tautaeka ke,ao eti naba teiango anne ma tia manga taraia ake aki mwakuri ao riki n te tautaeka akanga ngkanne aroia ma keraken boon bwai ??? itaku bwa anang rotaki riki n tekanganga kee ma earoia bwa tia bon kabiribiria riki n ara mwaneaba aei ,ma au kataninga bwa e bon riai te tautaeka ni kaitara te kanganga aei ngkana arona.tau tekeraoi riki ao tia manga ongongora .
Permalink Reply by Kamaua Tirae on February 6, 2012 at 8:41pm Mauri taan wareware!
I kan reita au maroro ao n kaoka te ururing nakon te tai are a birirake iai boon kaako. Te tai anne n aron ae e bon ataaki b'a bon tain te Global Financial Crisis are e bon birirake naba iai boon te b'a. N te tai anne ao taan kao kaako mai Tarawa a ootana te raiti mai Australia, China, and from other Asian countries. Ngke a kabonakoa aia baeki n raiti ao te kamimi b'a ti te tikina aia boo are ngaia ae e kaan $50 ke e bon roko iai, I aki kona n uringnga raoi. Te kamimi ngkanne b'a e mena ia ara tua are te Price control?
A few weeks later ao ea tib'a intervened ara tautaeka; e anga ana buoka ae $800,000.00 ao ea tara aron boon kaako aikeke a roko. N te tai anne ao ea kerikaaki teutana boon te raiti nakon ae $30.00 tabun ao a kakaokoro tein boon baeki n raiti. Akea au atatai b'a iai riki ana subsidy te tautaeka irarikin arei ke akea. Tera ae I taekinna ikai b'a ea tib'a act the tautaeka after the fact ke imwin ae a tia n rootaki ana botannaomata. I hope that this time our government will take a more proactive move in response to such a situation, but that is only possible ngkana arona b'a e monitor te situation aei n aron are I m'aneweia mai moan au post aei ao e booraoi n iango ke n katautau iaon ana effect te conflict aei.
E uara anne, eiwati ma otoia mai ikanne!!! (lol)
E raba riki reitakin te maroro iaon te topic aio.
Eang ao e bon koaua bwa te tautaeka ngaia ae tina tang nakoina ibukin totokoan kanganga aika a kaoti nakon abara aio inanon te bong teuana ma teuana. Ao na titiraki moa n kangai.....Ao ngkana arona bwa ai bon te bai ae bubura aron tikonakina ma baaroongan te bai ae e na riki nakon abara aio ao tera te bwai ae ena karaoia ara tautaeka nako iai? Iai korakorana n tobwaa te bwai ae ena riki aei ngkai te bai ae ena riki mai tabon te aonaaba nako tabona? E koaua bwa ana bane n rootaki taabo ao naake ara suppliers iaon taian items aikai ake a imported nakon abara aio.
ko raba ao euati.
Permalink Reply by Mr Teneaki Tomas on February 6, 2012 at 8:53pm KAM NA BANE NI MAURI NGKAMII KAIN TE KOC N TE TAI AIO,IA BON KAMAURA NABA TE UARE ANA IANGO AIO ARE TAO NGAIA AIO AE TINA UAIA NI IKAREKE BAI IAI AO NI KARAUA NI IANGOIA BWA TERA NGKANNE ANA ANGA ARA TAUTAEKA AIO NI KAITARA TE KANGANGA AIO NGKANA ARONA BWA E KOAUA RAOI AIO, N AU KOAUA NGNGAI AO TAO NNA KATUKA TE ONIMAKINAKI IROUN ARA TAUTAEKA AIO AE KAIRIA HIS EX. ANOTE TONG MA KAIN ANA CABINET AIKA A BOOU TABEMAN AO BON KAINA NI KAWAI BWA TAO EA KAMAN TIA NABA ARON AIA KATAURAOI IMWAIN TE BWAI AE NA RIKI NAKON AIA BOTAN AOMATA RIKI IBUKIN BUOKAN KAUA REREKEAN BOON MAIUIA NGKANA ARONA BWA EA ROKO TE KANGANGA IAON KIRIBATI BWA EA KIBARAKE BOON TE OERA I TINANIKU. TIA KATIKUI BWAAI NI KABANE NAKON TE TAUTAEKA AIO AO TINA ANGANNA ARA ONIMAKI N ARON NABA AIA ONIMAKI KAIN KIRIBATI NI KABANE. N TOKIN TE TAI AO ENA BON BUKINAKI N TE KANGANGA AIO.
KAM RABWA AO TEKERAOI NGKAMI NI KABANE.
TENEAKI TOMWATI
Mauri ngkoe te tia kaoti.
E bon rangin koaua ao ni matata kanoan nako te bong teuana ma teuana riki bwaai aika riki n aban te aono n Arabia. Ao tao tina tanrikakaaki moa bwa ea bonb kaman ririki te unraa irouia baronga aikai man tienture aika baka nako. Ao ngkai e nang bon roko te tai are e a kaman taetaekinaki ae e nang bon roko n korakorana te unra ao te bobobuaka i bon imarenaia. Ao ti uara iai ngaira n abara aio? Tinang bon rootaki riki bon iaon boon bwaai aika imported. E koaua ami kabrabara iaon aei ao titiraki ibukin taraan kanoan boong aika imwaira iroun ara tautaeka. Tao e koaua ae ea tia n ni kaman baroongai ana kora n kaeti iaon te itera aei are tao ea bon kaman reke irouna taekan te bwai ae ena riki nakon boong aika imwaira.
I ongora n te rerio te tai teuana ao e taekinaki bwa ea tauraoi ngkai Iran n katoka ana iokinibwai n ana Oera nako America ao te aono n Europe.....! Ao tao ngkanne tinang bon rootaki naba iai????Eaaaa? Ao tao anang aki mwakuri naba bwaai n mwakuri iaon abara aio ngkana arona ba tinang rootaki n aki roko te oera nakon abara aio. E tau ma tia bon noora te bai ae enang riki nakon te aonaaba aio ao tao e mena enang bon teirake te 3rd world war.....tao iaon kawaina.......! Israel bon te aba ae bungiaki iai te tia kamaeu ao Iran ae ngaia ngkai ena kaitara Israel ae bon te baronga ae tii teuana ao anang manga uuntaba n bobobuaka i bon imarenaia ma tao ena bon rootaki iai te aonaaba ae banin.
E tau ma tia katikua ara iango iaon abara aio bwa tera ae tina tina kona n buokaki ngkana arona ea riki aio. Start off man boobuakan kaako ao tabeua riki ae tina rootaki iai. Tia wirikiriki nakoia ara tia tei bwa ana tabekia nakon te auti ae imwaira aei bwa kanoan te maroro ibukia kaain Kiribati ae banin.
Kam raba
Permalink Reply by Kiro on February 9, 2012 at 3:18am Mauri Kamaua
Ko rabwa nte tabeka ao nakoia naba taan kareke iango ake a tia naba ni kaota aia iango iaon aei riki ibukin subsidizing the imported basic foods for te populace ngkana ena iai te oil price spike.
E koaua are n 2008 ao iai te global oil price surge ao kiribati e rotaki naba iai ao e lag te subsidy for the major food commodities ma e rabwa bwa e reke.
I kan karinra naba n am topic aio, riki n taran ana company kiribati ae KOIL nte period anne n 2008 ao te retailed fuel products price a still remains te same naba ni karokoa ea manga normalised te global oil price. KOIL nte tai anne e sell at a lost te fuel products below te market price while request for subsidy or approval for the price increase e aki reke man te tautaeka.Tao e bon raoiroi naba n taraki aei imwina ena kawa ana company te I-kiribati ngkana ena iai te significant impact in future oil price spikes.
Anyway, tao e bon raoiroi naba te tauraoi ao ni find alternatives to imported foods bwa ngkai ao ea moanna ni karako te cheap oils underground globally ao te trend seems to fluctuate upward (oil production ea outpaced ma te fast escalating demand) apart from the unrest n te middle east countries. Te kakaewenako naba aio bwa tao ea riai manga okiran te self reliance nte local foods ao te wise energy use!!! ai bon manga te challenge teuana aei ma te bwai ni keiakinaki irarikin are e kona n reke man te tautaeka (kiribati- least developing country).
Tekeraoi ami waki nako.
Permalink Reply by ITIA.ANAT on February 9, 2012 at 9:43am mauri te tia tabeka ao tan maroro iaon te tabeka ae moan te tamaroa aio. tao i aki raroa ni iango ma ngkami ao ni kakoaua te tautaeka ba ea bon tia ni kaman tauraoi imain te bai aena riki n airon ae maneweaki n te tabeka aio. are i eta te katautau n aron te nonori ao ai kawara moa kain taabo aikai ngkana ai manga te buaka, raeaia aomata ni mate ma iriana are te tang ma terana eaaa ao ngaira ti rotaki imwin aia makuri ni kakeru ni biriraken boon baai. kai e karaunano riki nakoira ba bon tii biriraken boon baai ma ai kawara riki reeti n aomata aikai n aia ninikoria ni kan ikakamamate ibon irouia. tia katuka aio nakon ara tautaeka ao bon te iango ma te kantaninga ba ea kaman tauraoi ao ni kawenei ana kabanea n tamaroa ibukin kiribati ma te botanaomata ao te ATUA bon ngaia are ena onimakinaki ibukin baai nako aika ana riki
tekeraoi ngkami ni kabane n ana kakawakin atuara ae maiu
Kam raba ngkami n ami maroro iaon ana topic teuae Kamaua ba e kauka te iango ao te taratara ma te onimaki nakon teuare tau mwin bwaai ni kabane. E bon koaua bwa tina bon rootaki iai man biriraken boon te kaako ao riki ngkana ea manga birirake boon te oil ao te fuel.
Ma tao ea nako ngkanne ana kai ntabwii te I-Kiribati n subsidize boon te kaako ao te oil ao te fuel are tinang bon mwabiao iai ibukin totokoan te kanganga n aron aei ngkana ai bon te national food Disaster-(tia aranna n anne). Tina aaki raraoma iroun ara tautaeka bwa ea bon kaman reke irouna ao tao ea tia n wene ana kora ni kaeti ao ana kabanea n tamaroa n babaire iaon aei. E koaua tia katikua nakoina eaaaa?????
Tekeraoi te week end aei ao karaurau.
Added by Bhope 0 Comments 0 Favorites
Added by kirimac 1 Comment 2 Favorites
© 2012 Created by Mr.Ambo.
