Rikiraken te Botanaomata iaon Tarawa teraa tibwangara iai???

Ai bon te bwanaa ni kamauri nakoimi ni kabane kain te Maneaba ni maroro nakoimi ngkami ake kam mena itinanikun Kiribati ao bon nakoira ngaira aika ti mena iKiribati nte tai aio. Kam na bane ni mauri.

Te boto n iango are I kan kateia nakoira bwa te titiraki ao te kakaewenako nakoira ni kabane bon "Rikiraken te Botanaomata iaon Tarawa, teraa tibwangara n buoka te itera aio"???

E a uarurung ao e ibetutu te aomata iaon Tarawa Teinainano ma Betio, e korakora uneakinan te aba iaon Tarawa Teinainano ma Betio, e korakora kakaean te mwakuri iaon Tarawa Teinainano ma Betio ao e a bon korakora namakin te maeu buaka, te aki rau nte maeka iaon Tarawa Teinainano ma Betio.

Karekean rooia ataei, Karekean te mwakuri, ao tangiran te maeu ae beebete ao ni ka-kukurei e a kateirakeia tabeman man mwengaraoia, toronibwaia ao maeuraoia ni uotiia nako Tarawa n anganiia te rawawata ao ni boo ma te kanganga n bobuakan boon te maeu iaon Tarawa Teinainano ma Betio.

Te iango ae te borau nako Tarawa ibukin karekean te kabwaia e bon rangin kaairua. I teimatoa n au koaua aio bwa te tiku ao te maeka iTarawa teuana te itera ae e rangin roota keerikaakin te konabwai ao kamaunaakin matan taarena ni Kiribati n aron te raranga, koro karewe, te akawa ao a bati riki.

E taekinna temanna te tia rabakau bwa n rokona iKiribati ngkekei ao e rangin tatangira aia raranga n aron te bwaene, te kie bwa akea aekakiia nte Betebeke ao ngkai nte tai aio e a rangin kinaaki aaba aika Matiare ao tabeua riki aban te Betebeke n nakoraoi aia raranga ao tia mena iaa ngkanne ao a ngaa ara rabakau ni Kiribati, tia tangira riki te mooi nte Tioka, te matuu iaon te Mattress ao kaboan te ika aika a tei irarikin te kawai...

I taku bwa e korakora tibwangara ngaira te Botanaomata ao te Tautaeka ni kaungaiia ara botanaomata bwa te maeu ao te kukurei a bane ni mena n ara abamakoro nako...

Ngkana ti karikirakea ara abamakoro ao e na korakora te unga ni tiku iaona...tiaki tii te Tautaeka ma nakoira ngaira ni kabane ti riai ni kaai ni karekebai ma te Tautaeka n iinanoi iaon karikirakean abara aika a kakaokoro.

Teraa ami iango, tibwaia bwa e kakawaki kaotan te iango...

Kam rabwa

Views: 11

Reply to This

Replies to This Discussion

mauri ngkoe are ko tabeka te maroro aio, i taku bwa e nang kakawaki aron te maroro iaon te iango aio bwa bon te bwai ae ea tia n noraki ao e noraki naba aron rikirakena. e koaua n aron ae ko kaotia n am maroro aio ae ea nang " rawata te aomata iaon Tarawa ma Betio" ao aio are ea rikirake aron te mwengabuaka, te maubuaka ao tao aio naba ea bon rota naba te itera are te health effects nakoia te botanaomata iaon Tarawa ma Betio. ao e na kanga ni kauarerekeaki ke ni katokaki te kanganga aio? kanga n au iango ma au taratara iaon te kanganga aio ao ea bon nakon temanna ma temanna, tao n anga au katoto ni kangai, kabwara te bure ngkana iai buren au iango ma bon te katoto ae nnanga, ngkana ti tara china kee ao iai ana policy are te one child policy. e uara aio ngkana arona bwa ara tautaeka e katea naba ana policy n aron aio. n aron ae ko tabekia ao ko kaotia bwa e na kanga aron buokan ke katokan te kanganga aio, i taku bwa ea bon kanganga ma n au taratara bwa bon ti teuana te kawai ae ti na karaoia bwa ti na riai ni babairea ara utu. te kanganga aio e na bon tabe n rikirake riki te moan kangnga are i rekereke ma aio bon abara, ngkana ti tara abara ao e bon poor n aron akean kaubwaina, te land iaona enang reme ke eaki tau ibukin unikakin kain amwarake aika a tau abwakia ke rababaia bwa aio tao e kona ni bota nanikai ma bairiki ke tao e na nako riki ao maiikanne are eamanga akea te aba ae e tau ibukin kamaekaia aomata. ao ngai n au iango ngkana arona bwa aomata a babairea raoi aia utu ao e na bon bebete aron te maiu, e na mwaiti te aba ae e na reke ao tao te spaces naba ibukin te ikeike ae e tikiraoi, ngkai ngkana ti tara aron te maeka iaon tarawa ma Betio ao ea kan ae ko nang arobairi ma kain rarikim, aio are ea kona ni karekea te aoraki ae e korakora nakon te rabwata ao mai ikai are ea manga kona n rotaki te environment, te ran ao tao a mwaiti riki taian effects ae a kona ni contributes ngkana arona bwa akea te changes nakon te circumstances are ea riki ngkai iaon Tarawa. ao ngkanne n aron am maroro are te rabakau ni Kirbati, e koaua te roro aio ea moanna n adapt the modern life are aio are ea kona n noraki bwa a tangiria ni kabooi bwai instead of doing it themselves, aio e riki naba n aba tabeua ao a boni bwati karoan bwai ma a rawa ni karaoi bwa a tangiria ni kaboa n te mwane. ngakana ti tarai kangnga ke changes aikai ao i taku bwa ngaia naba ae e contributes nakon te maubuaka ke te kainnano ibukina angia roro aikai a kabngana riki te mwane nakon aia tarena ke rabwakauia are a na kona naba ni buoka totokoan te kanganga ngkana arona bwa maintain te skills aio ao a kabonakoi nakon aba tabeua are ea kona naba ni manga bring te econocmic up ma ea bon karautaeka bwa ea korakora riki tangiran te flexible life or easy life nakon te struggling life are e irekereke ma mwakurian ara rabakau ni kiribati. kam rabwa ao tao ia toki ikai.
E rabwa te marooro aei ao e koaua ae aio teuana te kakaewenako nakoira ni kabane ao moamoa riki ara tautaeka bwa teraa tebwai ae e konaa ni karaoaki ibukin taonakon te botan aomata iaon South Tarawa.

Tabeua iango iaon aei:

Ti konaa n n taraia bwa te botan aomata bon te kaubwai teuana ao mwaiti aaro n kabwaia ae konaa n reke man korakoran te botan aomata.

Ngkana e aki bobonga bwaai aika kainanoia ara botan aomata ibukin uarereken aron te karekemwane ao konaa n karikirakea te kanganga ao te kainnano nakoia ara botan aomata aika ibetutu iaon South Tarawa.

N teina ae ngkai ao ti noora aron tangiran temwae nako tarawa ibukin tekarekemwane ibukin te roo n te reirei, tangiran te maiu ae bebete ao mwaiti riki. I bon iaon buuki, ke abamakoro tina kakoaua ae e aki kanganga aron reken te maiu ma irou ao tao bon oin tekanganga aron tangiran te karekemwane ibukin boutokaan rooia ataei nte reirei ao bon oin kainanoia aika tangira te mwane ae bubura.

Irarikin anne ao kauarerekean ara botan aomata e bon nakon te utu teuana ma teuana ma ana konabwai ni konaa n boutokaia kaain te utu ao moamoa riki ataei bwa na mweeraoi inanon baia aia utu.

Akanne tabeua au iangoa iaon aei ao manga eiwati nakoia kaain te maroro....

E rabwa.
E koaua anne, e riai ni karaoaki naba te Development iaon abwamakoro ake tabeua.

ngkana e kona ni karaoaki riki te International Airport ao te Port Facility iaon teuana riki te Atimwakoro ao ena kauarerekea tangiran te kan nakon tarawa.

ma te kanganga bwa e rang expensive te communication and transportations imarenan ara atimwakoro ao aio teuana te itera ae na kanakoraoaki moa imwain ae ti kona n noora te rikirake iaon abamakoro.
Kam na mauri riki ao kam rangin bati n rabwa n ami iango aika kam a tia n anga nakon te maroro are e wene nakoira ibukin karekean ara iango.

Bon akea te iango ae kairua ao I ranin karabwai ngkami n ami iango. E koaua ae tao n irekereke ma te kanganga iaon biriraken te botanaomata iaon Tarawa Teinainano e kona n taraaki man iterana aika a kakaokoro, n aron aki babairean te utu, te roko ibukin kakaean te karekemwane ibukin rooia ataei ao katean marae ni wanikiba ma uaabu n aekakin ae iTarawa are e toma ma tinaniku...Aikai iango aika a rangin raraoi ao kakoroan nanoia ni kabane bon mairoun te botanaomata ao te Tautaeka...

I taku bwa angiina iroumi e a tia n rangin ongongo te taeka ae "Decentralization" aio e kaineti ma karikirakean abamakoro ike mwakuri n aron aobiti ma bitineti aika a mena iaon Tarawa a na kateaki mwaangaia iaon Abamakoro.

E rabwa te Tautaeka bwa e a tia n waakinna teutana imwiin teutana ike tenaan JSS a bane n toa abamakoron Kiribati, aia tienta te roronrikirake ae kanga iangoaki, ao a bati riki...Te botanaomata e korakora naba tibwangana ni kakoroa nanon aio ao anne bon ana boutoka rinanon rabwatan ana karikirake te Kauntira n abamakoro ao bon kakaean karikirake aika a na konaa n uota te maeu ao te rikirake nakon te Abamakoro.

Kanga aio teutana te iango ae I taku bwa e na rangin ibuobuoki ao manga nakoimi reitana...

Kam rabwa.
E rarabwa naba te maroro ni kareke iango aei ao s ae bon te issue naba ae tamaroa ao man riai naba ni iangoaki, bon tekaitau moa nakon aei ngkai e bon namakinaki koauana ao e nooraki naba moa bon iaon tarawa ao betio.

Ao aikai naba ngai au iango tabeua iaon te itera aei.

Te aba ae kiritimati bon eatongki ngkoa bwa e mari ao iika a bon biriaitua inanon te nama ao akea makuuia ba e karako te aomata, n taai aikai ao e bitaki korakora n aron ae kaitaraan are ngkoa. E a tiraua ataei aika ea bane aia tai man te reirei riki ake aoki mai itinaniku ao ae a tataninga naba reken aia mwakuri ma ngkoa ao akea angan reken te mwakuri. Tabeman aine a kamanenaia nakon te kaibuke ni karekemwane ao akatikui ake ana bon riai ni karaoia, ao ngke tao arona bwa iai naba te kaibuke ae taian aine kaimoa iaona man te kaben ruo nakoia kaimoa ao tao ena bon ruonaki naba irouiia ataeinimmwaanen tarawa ma betio, n tabetai ao a kareke iango, ao n tokin aia iango ao a kimoa , n taai aikai naba ao kaaro ma tiina a kona naba ni boutokai waaki aikai ao n tokina ai bon te tiritiri ke ea kamateaki te aomata bwa ai bon korakoran bwainrangim ngkana koa ataaki. ao a bon bati riki kaotan ke kanikinaa aika ai rekereke ma am tabeka te tia tabeka te tabeka.

Oin rikin te kanganga bon man rikiraken te botan aomata iaon tarawa , ngke arona bwa e rikirake te mwati ao e tauraoi naba aia tabo ni mwakuri man te tautaeka ke tao bon man aia abamwakoro ngkai e kakoauaaki bwa kiribati bon akea kaubwain aona ao e riai te tautaeka ni kakaea ana iangoao bon ngaira n tatabemaniira nako. e koaua ae aomata bon kaubwain te aba ma i kiribati ao kanga ea aki kona ni boraoi ma aei ni kabotauaki ma kaubwaina.

iai ana kai ni baire naba ara tautaeka ae tii uoman natim ae kinaa ao nikirana eaki kinaa aio ibukin naba babairean te utu ma aomata are abon inaomata ni kabatiai aia kariki n aron iterana ni kiritian. nanona ngkanne bwa tangiran te mwane bon ngaia naba ae karekea te population iaon tarawa n aron ae kam taekinna ao e bon kangaanga naba rekena ao ea manga riki te kangaanga iai.

Iango ni ibuobuoki.

boutokaa ana kainibaire te tautaeka ae tii uoman natim ao akea riki ,
E bia kabatiaa te tabo ni mwakuri ara tautaeka ibon ikiribati ao itinaniku,
kakerikaaka te ririki n uritaea tao nakon 45 ao man kakaea ana anga nakoia akana a ritaea
oin kaubwaira bon ae imarawa ma ngke bon iai oin ara kaibuke n akawa ao tibon mwakuri iaona ao e buoka naba aron reken temwakuri.
ao ai bon ni ikotaki ma ake kamwatia ni kaotia inanon ami maroro.

E rabwa ao kabwara naba buren te boutoka ni kareke iango iaon te tabeka ae tamaroa aei.
Mauri riki ngkami taani maroro ao riki te tia karioa te titiraki ae rangi n tamaroa aei!

A bon rangi n raraoi kaeka n aron are taku TTokataam. E na kakoauaaki iroumi bwa nte Census ae nako ao mwaitia te botannaomata iaon Tarawa e bon angii iai aika bon tiaki kain Tarawa ni koaua. Are nanona bwa ea mwaiti te botanaomata ae mwaing mai iaon abamwakoro ke buuki. Aio are ea manga bon kamwaitaki ma are a bungiaki iaon Tarawa.

Oin te mwaing bwa karekean te mwakuri, te reirei, te aoraki, te neneweaba, te birinako ao a mwaiti kurikuri riki - e ngkae ngke a mwaiti ana karikirake te Tautaeka ae karaoi. N aron are taekinaki ao te "decentralisation" ngaia teuana te anga are na kona n ae a tiku man teimatoa ni maeka aomata iaon abamwakoro. Ao e rabwa te Tautaeka n te aron aei.

Ma tera ae riki?!...eng, a teimatoa ni kekerake mwaitia ataein reirei, especially JSS iaon Tarawa e ngae ngke bon iai JSS iaon abamwakoro..., ataein kauarinan a teteimatoa n transfer nako Tarawa...are nanona bwa aki rauaki te botanaomata n taian "social services" ake a reke iaon aia abamwakoro!

Au iango bwa te decentralisation ke kamaenakoan taiani karikirake ma "social services" n reitaki ma "facilities" nako aon abamwakoro e aki konaa ni mwakuri, TII ngkana tamaroaia ke aia "quality" e ti tebo ma are a karerekea te botanaomata are a maeka iaon Tarawa Teinainano ma Betio - to address te issue aio, ao a riai ni karioaki babaire (policies) aika a na tobwa te itera aei.

Irarikin anne ao iai tibwangan te private sector ke te business community, n reitaki ma Aaro (churches) n tobwa te kanganga are karekean mwakuri iaon abamwakoro. Ikai are ko na te Tautaeka n reitaki ao ni ikarekebai ma aia Botaki Taani Bitineti ao Aaro n nikoa te itera aei.

Ibukin ami information, ao iai te Private Sector Development Strategy (PSDS) are karioaki man te Botaki ibukin Bitineti/Iokinibwai, Karaobwai ao Boboti (Ministry of Commerce, Industry and Cooperatives), n reitaki ma Aia Botaki Taani Bitineti ao Karaobwai (Kiribati Chamber of Commerce and Industry) are ea tia n roko iroun Cabinet.

Te PSDS aio e boni boboto iaon issues ake a kamemerea rikiraken te waaki ni bitineti iaon Tarawa Teinainano ma Betio. Aio are TAO ena konaa n riki bwa te foundation iaon kaungaan te waaki ni bitineti iaon abamwakoro nako.

Te kantaninga ae abwabwaki bwa aanga aikai a na boni kona n bouka kauarerekean mwaitin te botanaomata iaon Tawara Teinainano ma Betio ao ea moamoa riki boni KARIKIRAKEAN TE MWENGARAOI iroun te Botanaomata.

Anne moa mai ikai ao tekeraoi ami waaki nako!
e rabwa am maroro etan aio bwa e kauringai aron maten mwaneu are e mate naba ao akea raoi bukin matena ma e kamwaruaki ao ngai i rou te mwakuri aio ea bon irekereke naba ma te maubuaka, te bakantang ao tao ai te kimoa naba iriana ngaia are akea aia anga ao a rikakinia aomata n tiringia bwa tao aio naba aron kakaean buokan reken aia mwane ngke tao ai bon te influences aika a rio ibukin akean te mwakuri, penniless ao tao a mwaiti riki taian mwengabuaka ake a rinanoi ao tao aikoa kona moaia ao a taraia kain rarikia aika tao e tau aron maiuia ma aia mwakuri ao tao ai ngaia anne aia kawai ae a kabongana bwa tao ea aonga naba n reke aia mwane man te mwakuri n tiritiri arei ae ea bon aki ataki bukina . aio9 e bon riki iaon te aba ae kiritimati tiaki ai tibwa te case aio bwa a rawata aomata ni mate bwa a kamwaruaki irouia kain te gang e aoria tia katukui aikai bwa tao ai bon aia kawai aomata tabeman n solve aia kanganga iai are ea irekereke ma aia stress n te maiu aio. ko rabwa riki n am tabeka aio riki ngkai ko mention Christmas island.

Etanterawa Bubutei said:
E rarabwa naba te maroro ni kareke iango aei ao s ae bon te issue naba ae tamaroa ao man riai naba ni iangoaki, bon tekaitau moa nakon aei ngkai e bon namakinaki koauana ao e nooraki naba moa bon iaon tarawa ao betio.

Ao aikai naba ngai au iango tabeua iaon te itera aei.

Te aba ae kiritimati bon eatongki ngkoa bwa e mari ao iika a bon biriaitua inanon te nama ao akea makuuia ba e karako te aomata, n taai aikai ao e bitaki korakora n aron ae kaitaraan are ngkoa. E a tiraua ataei aika ea bane aia tai man te reirei riki ake aoki mai itinaniku ao ae a tataninga naba reken aia mwakuri ma ngkoa ao akea angan reken te mwakuri. Tabeman aine a kamanenaia nakon te kaibuke ni karekemwane ao akatikui ake ana bon riai ni karaoia, ao ngke tao arona bwa iai naba te kaibuke ae taian aine kaimoa iaona man te kaben ruo nakoia kaimoa ao tao ena bon ruonaki naba irouiia ataeinimmwaanen tarawa ma betio, n tabetai ao a kareke iango, ao n tokin aia iango ao a kimoa , n taai aikai naba ao kaaro ma tiina a kona naba ni boutokai waaki aikai ao n tokina ai bon te tiritiri ke ea kamateaki te aomata bwa ai bon korakoran bwainrangim ngkana koa ataaki. ao a bon bati riki kaotan ke kanikinaa aika ai rekereke ma am tabeka te tia tabeka te tabeka.

Oin rikin te kanganga bon man rikiraken te botan aomata iaon tarawa , ngke arona bwa e rikirake te mwati ao e tauraoi naba aia tabo ni mwakuri man te tautaeka ke tao bon man aia abamwakoro ngkai e kakoauaaki bwa kiribati bon akea kaubwain aona ao e riai te tautaeka ni kakaea ana iangoao bon ngaira n tatabemaniira nako. e koaua ae aomata bon kaubwain te aba ma i kiribati ao kanga ea aki kona ni boraoi ma aei ni kabotauaki ma kaubwaina.

iai ana kai ni baire naba ara tautaeka ae tii uoman natim ae kinaa ao nikirana eaki kinaa aio ibukin naba babairean te utu ma aomata are abon inaomata ni kabatiai aia kariki n aron iterana ni kiritian. nanona ngkanne bwa tangiran te mwane bon ngaia naba ae karekea te population iaon tarawa n aron ae kam taekinna ao e bon kangaanga naba rekena ao ea manga riki te kangaanga iai.

Iango ni ibuobuoki.

boutokaa ana kainibaire te tautaeka ae tii uoman natim ao akea riki ,
E bia kabatiaa te tabo ni mwakuri ara tautaeka ibon ikiribati ao itinaniku,
kakerikaaka te ririki n uritaea tao nakon 45 ao man kakaea ana anga nakoia akana a ritaea
oin kaubwaira bon ae imarawa ma ngke bon iai oin ara kaibuke n akawa ao tibon mwakuri iaona ao e buoka naba aron reken temwakuri.
ao ai bon ni ikotaki ma ake kamwatia ni kaotia inanon ami maroro.

E rabwa ao kabwara naba buren te boutoka ni kareke iango iaon te tabeka ae tamaroa aei.
e rarabwa naba roreti nana kamataata iaon ana waaki te tetauteaka ao e bia mwakuri iango akanne man nakoraoi n aron ae ea tia ni waakinaki ma aomata mai bukiae abon mwae naba nako tarawa.

e koaua ae maitin rikiraken te bootanaomata bon kawain te kangaanga ngkana akea aana n aron reken te mwakuri ao aanga riki ni karekemwane ni boutokaa aron te mwaiti n aomata.
ngkana e teimatoa n tiku n arona ao ena bon riki te kangaanga n aron aikai

1, akea te tianti e karika te baki
2, ko baki ao ko ngenge irouiia ake iai kanaia
3, ibukin ngengem ke mataim ao e reke am iango bwa kona kimoa ( te mwane ke te amwaake)
4, ao n tokina akea am anga ma ai bon te tiritiri.
aikai tabeua namakin ae akea uaana ma bon ti te iango ae i taku bwa kanga ea moanna ni kaoti iaon tarawa emena ao tao bon oin bukina raoi te tabeke ae tabekaki aei ma e bia kakorakoraa riki ara tautaeka n tobwaa te itera aei . kabwara buren te marooro ngkana iai tangibuakana
te uea imarenau ma ngkamii.
I rimoa ni kaitaua te tia tabeka te maroro ae moan te tamaroa aei ao I kan anga nab au iango ni ibuobuoki nako iai. E koaua ae taekinaki irouia taan maroro ae kaean Tarawa bon ibukin te kareke tianti ao kakaean te reirei ae tamaroa riki. I kan katurua au maroro iaon iango akana uoua akanne.

1. Ngkana e koaua ae e kaeaki Tarawa ibukin te kareke tianti ao nanona irou bwa tao ea aki tau aron te kareke tianti iaon abamakoro ake i buki. E koaua aei? Au koaua ngai bwa a maeruoai riki kain buki nakoira ngaira aika iaon Tarawa bwa e mwaiti kanaia ao e rau riki aia tianti. Ngkana ko katinea teaina te baeki n takataka ao e kona n reke iroum $30-$40 (te katautau). Tao iraua boon teaina te banana ke te bwaukin ngkana ko katinea nakoia taan bitineti? Ao e uara anaakin te ika man taabo ni kamwaitoro iaon aba? Ngkana e kona te tautaeka ma private businesses ni katamaroai ao ni kaungai karikirake aikai ao ena raanga te tianti nako aon aba ao ni katoka ke ni kauarerekea kaean tarawa ibukin kakakean te tianti. Ngkana a kakanoa aia buua tarira ma mwanera ake iaon aba ao ena rangi ni wakiraoi te bitineti naba iaon abaia nako ao ena waekoa naba te rikirake iaoia.

2. Tera bukina bwa ena kaeaki Tarawa ibukin te reirei? Tao e koaua nte itera are te senior secondary bwa tii tabeua abara aika iai senior secondaries iaoia. Ma Jss ao primary? A taku tabeman bwa e aki bati n raoiroi te anga reirei i buki ni kabotauaki ma Tarawa. E boni koaua aei? I aki kona n taetae iaon aei bwa e uarereke au atatai iaona ma ngkana e koaua ao tina kaunga ara tautaeka bwa ena katamaroaa riki bwa e aonga n toki kaean Tarawa ibukin te reirei.

E ngae n anne ao tina aki bukina ara tautaeka bwa ti ngaia ae kona ni katoki ara kanganga nikabane ma ti riai ni buokia naba ni kakaei tokin kanganga akanne. Kam rabwa ao tekeraoi nikabane.

LL

RSS

Photos

Loading…
  • Add Photos
  • View All

Videos

  • Add Videos
  • View All

Badge

Loading…

© 2012   Created by Mr.Ambo.

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service