Aio te issue teuana ae ti kan share naba nakoimii bwa n te tai aei ao Kiribati ngaia ngkai te aba naba man among the pacific islands ae e taotira ana mwaiti iaon te aoraki anne n kabotauaki ma ana botannaomata. Eng e bon kananokaawaki ngkana arona bwa tina titiku n arona aio n akea te rikirake n mwaitin rereken te aoraki aio n katoa ririki. I taku bwa ti riai ni uaia n ikarekebai n buakana totokoan butinakon te aoraki anne ngkai e kakoauaaaki bwa akea bwainnaorakina ma ti iai te bwainnaoraki ae e ti kona n kateimaana maium. N aron ataakina ao butinakon te aoraki anne bon ti man te wenenibure, kabongaanakin wiin neiran aika tia n kabonganaaki, te katokarara ngkana arona bwa e aki itiaki te rara are ko anganaki ao ai bon te oral sex ngkana iai manekan wiim ao ena kona n reke naba manin te aoraki iroum ma n ranin mwaain raom are ko wenenibure ma ngaia. E kakoauaaki naba bwa te roronrikirake bon ngaia naba ae a riai n kaungaaki bwa ana ata aia safety iaon aio ana riai n careful ma kaibwabwarun rabwataia anne e aki bure ma ko na riai n tuukikio ma n te aoraki ae kakamaku aio bwa ko bon aki kona n ataia riki ngkana ko bwaina te manging ti totokoam ma iai kaboongana te condom n am tai n botaki ma raom ke tiiku ma raom ae tii temanna, ke bon tai karaoa te wenenibure. Te issue ae i kan tabekia bwa iai te kauntaba teutana man ana itera te aro n aron kabongaanaan te condom are bon ngaia ae kona n totokoa te aoraki anne n tain te wenenibure. Ti ataia bwa rabwatara aio e bon bae naba n kainnanoa raona n rabwata ao tera buokan iangoan ara roronrikirake aio are ngaia ngkai ae ana tabekarake kiribati n taai aika ana roko ngkana e na aki kona n kekerikaaki mwaitin te aoraki aio iabara. Te katoto teuana iaon te aba ae PNG bwa ngaia ngkai te kabanea n aba man te pacific are e aki kona warekaki ana mwaiti bwa almost half of the population got HIV AIDs and they are uncontrolled now so ti riai n tara abara ae uarereke aio bwa tera ngaira n tatabemanira nako tibwara ibukin ara utu ti riai n moan taai n mamaroro ma natira aron rikiraken rabwataia ma bubuokaia n kakaotai kawaia are ana riai n toui inanon aia tai n rikirake ma n kaitiboo ma ka kukurein te aonnaba aio n aiaron are tia tia naba n noria, tina aki mamaa n open nakoia ngkana a kan maroro ibukin aia kanganga inanon aiai tai n rikirake riki n te tai are a tia n aoraki n aine iai ao irouia mwaane ngkana a tauraoi ibukin te kakariki, bon tabera ngaira kaaro boutokaaia natira bwa a na aki reke n te kanganga aio n taai aika ana roko. Next time ao e nang karinaki te Family life education n te curriculum n taian secondary schools n taai aika ana roko ngkai ao e a tia n waakinaki iaon Fiji so I kan share aio ma ngkamii bwa tera ami buoka n iango aika a tamaroa ibukin kauarerekean te aoraki anne i abara aio.

kam rabwa
Aribo Mwea ma n te Sexual Reproductive Health Programme student (FSM FIJI)

Views: 7

Replies to This Discussion

Tao bon beebetena riki ae a nang bane ni koreaki taian bwai ni kakariiri ao ni karenakoaki bwa e aonga ni warereke butina man te side are te sexual intercause.....ao nke eang!! e rarabwa te tabeka aei bwa are bon te tabeka ni kan ibuobuoki ao riki ibukin kataabangakan te awareness nakon te public....mai ikai ao tao bon anne!! bon te best solution bon te katabangakan raoi te awareness nakon te public, Ao ani bon kataia n avoid sexual intercauses......ena taraa naba ni kairua are tiiku ma raom ae tii temanna bwa mwiina ao ngaia raom ane tii temanna anne ngaia ai bon karoton te HIV are irouna ao koa nakon tiku ma tii ngaia, E a bon better off riki ae ae koa bon tii tiku ma bon tii ngkoe n takareereeeee. Ao koa bon tibanako raoiraoi ngkanne ma te HIV...ena kanga te maiu aei kee..

Ngai naba irou riki ngaira kain Kiribati ao tao ti nang bon kakatai ma ara Local Medicines, taberani kai ke baikara riki bwa antai ae ena ataia ao ngaia bain aorakiian te HIV AIDs ae e a bon kan tenai bairiira rikai, antaia ae ena ataia ao ngaia katokana, 3 baan te Kiaou, 2 Aton te Mao ao 5 Urokaun te Burukam, ko ikiiki ao ko karetaningaa iai are iai irouna manin te HIV, ao ngke kanga n aron anne, ngkana e manenannti n reke ao tao e a rau naba te iango ni maaku, bwa ena kanga ao e a uatao, e tuai babane aron HIV ao e a manga roko nei Swine Flu, ao ai manga tera imwiina ang??

Eng e rangin rarabwa riki te issue aei ao bon tii au kantaninga bwa ena bon riai n reke te best solution iaon aei ngkana e bane ni kaotaki te iango....Chees every1 ao I a ongongoraa mairoumi.
e raraba te tabeka aei ba e karekea te iango ae boou irarikin are ai bon IHC naba ma baai ni irekereke ma te maiu aei... ao eang e kakoauaaki ba a rikirake maiitia aomata aika iai manin te HIV aids irouia ao e kananokawaki ba iai naba ataei... shhhhhh ao ataei akanne aki aware ba tao korakoran kukurein rabataia ao a maninga are te safety e kakawaki... ma e aoria ma te iango e kaangai ba te awareness n aron are e taku sulga e nang kakawaki... e na moa man te family ngkai te utu ngaia boton bai ni kabane so te kaunga nano riki nakoia utu nako taan reirei taan kairiri n te aobiti n te makoro ao ai te tautaeka ma ana bootaki nako te tautaeka te ibuobuoki ni kamatata ao te bubuti ba e na akea te karariki e aonga n oota raoi temanna ma temanna n aron kateira ma ara taetae ni kiribati... kanga tii anne mai ikai ao eiwati te booro...
tekeraoi riki ao e raraba riki te tabeka aei...
E rangi n raraba ngkoe nei Emma ma am issue...ko rang kakauiango ma are bon te bai ni maroroakinaki keeee....tao bon ti rekena ane e taku teuanne, tiku n takarereeeeee ma ko nang kanga ngkana e bon tangiria naba rabatam keee...ko aki kona n totokoia ...tao ti rekena are ko nang koreaki ma ko manga bure nakon ana bai teuare e karaoia ba kona kabongana...e kabaranano...

Ok te titiraki mai ikai ba kanga tera bukina ngkai aki kona ni kaotaki araia naake a tia n reke n te aoraki aio???kanga i bon kan oota iai ba ngai irou e aera e rangi ni kakawaki ae ena ataaki te aomata are e reke irouna...kanga anne te titiraki ae i aki toki n titirakinai i bon irou ba tera bukina....a bati taian mane ae a kamanenaaki ibukin te awareness ma tera riki ibukin ka uarerekean ma totokoan te aoraki aei ma e bon aki kona ni uarereke... tao bon iai bukina iroumi ngkami nurse ma doctors ma ngai irou i taku ba e na raoiroi riki ngkana e oti ao e ataaki te aomata ba aonga n aware aomata ao riki kairake...ao i taku ba e na rangi ni bongana te waaki ibukin te awareness ao tao ena kona ni uarereke...

Ibukin karinana n te curriculum tao e na raoiroi irouia naake a bon ikawai ba tao ana understand iai ba are ai bon iaon kawaia naba ni boo ma baai ma irouia ataei ake a uarereke e na bon rangi n tara ni kanganga iangoana ba are kam bon ata katein abara aio keeee...unless u are from Abemama hahahaha...just kidding...

ao ngke eang tao ti ngaia moa anne emma ao tai rangi ni kamaraka atuum n au question ba mwina ko aki pass n am exam keee..but if u do have the answers, please do so....ba anne te bai ae kanga i aki understand iai ba tera bukina keee....

tekeraoi ami bong ao dont take up much crog ba e kona naba n reke te HIV are te marikarika keee hehehehehe....

cheers
Ao kam bati rabwa naba ngkami akana kam anga ami buoka ni iango iaon te issue aio e koaua ae a bon bati titiraki n aron ane e taekinna sulga ibukin kataan noran bwainnaoraki n kiribati ma ti te kanganga ngkanne bwa ai antai te tia rabakau ae e na kona raoi n karaoa ana research iaon bonganan baanikain abara ke kaia nako ao e na iai aika a raraoi ke iai naba ma ibuakoia a poison ao n manga karekea riki manga te kanganga teuana eng te oi ni iango naba anne e riai naba n kakaeaki temanna te tia rabakau bwa e na karaoa ana kakae iaon karaoakin bwainnaoraki man kain abara. Ao ko rabwa naba big mama n am tabeka ibukin kan kaotan araia aomata ake a reke irouia manin te aoraki anne ma ti te kanganga ngkanne bwa are iai inaomatan te aomata iaan te tua ibukin ana right ibon irouna ao e na bae n manga ekinakoa tuan inaomatan te aomata, ma e koaua naba anne bwa au iango naba e kuri naba n kaan ma anne ma tao e na raoiroi riki karinan te tua ke te onono iaon te tua ibukin anne riki irouia naake a bon ataia bwa iai manin te aoraki anne ao a karekekai n manga kabutia nakoia tabeman ma ae ngkai moa ao e bon tiku n arona te tua bwa iai inaomatan te aomata n tangiria bwa e na aki taekinaki rongorongona ti ngkana e bon kukurei bwa e na kaotaki n aiaron te katoto teuana iroun Tem Buraua e bon anga nanona bwa e na kaotia ao n tauraoi naba n ibuobuoki n anga ana experience ngkai e ngaia temanna ae e atia n ataaki ngkai ao n te tai aei ao buraua ngaia ngkai ana kamoamoa ma n ninikoria kiribati ngkai e anga ngaia bwa te banna n katotoo are e na kona tibwa ana kanganga bwa te aoraki ae te aids bon kaanga bon aron naba te aoraki are e bon normal are e bon kona n reke n te tai teuana ae koaki kantaningaia iai ma n te tai aei ao teuaei kanga bon akea ngkai ana kanganga titaboo ma bon aekara naba akea e bon ti kakaonimaki nakon tuan aorakina ao nim ana bwainnaoraki ake toka iai ake ena buokia riki kauarerekea ana urubwai te HIV. Ao e rarabwa riki te ibuoka ni iango iaon anne ao e bon eti naba are e taekinna, Nei Ana bon oin tabera ngaira kaaro te reireinia natira ma ngkai ao ti riai n aki mamaa naba ngkana tao a kan tibwai aia kanganga are e reke irouia n te tai teuana ma teuana ti na bubuokia n kaotai kawaia n aia tai n kabuebue raraia bwa are e na bon bae n riki aron mataiakinan rabwataia ao n maninganako iai ao man aki taunn ara mamaroro ma ngaia ao tao e na kona n bure iai aia iango. E koaua anne e tuai rang n too late ngkana ti boutokaa aron te kairi anne mangkai nakoia natira aika tabe n rikirake bwa tera ae ana riai n ataia ke n taratara raoi n aia tai n rikirake.

raomi naba n maroroo ao n ibuokaniango.
Aribo

RSS

Photos

Loading…
  • Add Photos
  • View All

Videos

  • Add Videos
  • View All

Badge

Loading…

© 2012   Created by Mr.Ambo.

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service